داخل موتور، قطعات فلزی با سرعت زیادی حرکت می‌کنند و در اثر کارکرد موتور، دمای آن‌ها بالا می‌رود. اگر بین این قطعات روغن کافی جریان نداشته باشد، بخش‌هایی مثل یاتاقان‌ها، میل‌لنگ و پیستون‌ها ممکن است در اثر اصطکاک و سایش آسیب ببینند. بنابراین فقط وجود روغن موتور کافی نیست؛ روغن باید به مقدار مناسب و از مسیرهای مشخص به قطعات مختلف برسد.
سیستم روغن‌کاری خودرو وظیفه گردش روغن در موتور را بر عهده دارد. روغن از محل ذخیره خود وارد این مسیر می‌شود، از فیلتر عبور می‌کند و سپس از طریق مجاری روغن‌کاری به بخش‌هایی می‌رسد که به روانکاری نیاز دارند.
در ادامه با اجزای اصلی این سیستم، مسیر گردش روغن، انواع روش‌های روغن‌کاری و نشانه‌های خرابی آن آشنا می‌شویم.
سیستم روغن‌کاری خودرو مجموعه‌ای از قطعات و مجاری داخل موتور است که روغن را از کارتل به بخش‌های مختلف می‌رساند. گردش مداوم روغن باعث می‌شود قطعات فلزی مستقیماً روی هم ساییده نشوند و اصطکاک، سایش و احتمال آسیب‌دیدگی موتور کاهش پیدا کند.
در واقع روغن داخل موتور نباید فقط در مخزن وجود داشته باشد؛ باید به‌طور پیوسته به نقاطی مثل میل‌لنگ، یاتاقان‌ها، میل‌سوپاپ و دیواره سیلندر برسد. اویل پمپ روغن را در این مسیر به گردش درمی‌آورد و فیلتر هم آلودگی‌ها و ذرات موجود در آن را جدا می‌کند.
البته وظیفه این سیستم فقط «چرب‌کردن» قطعات نیست. روغن هنگام گردش بخشی از حرارت قطعات را هم جذب می‌کند، ذرات و آلودگی‌ها را به سمت فیلتر می‌برد و بین رینگ پیستون و دیواره سیلندر به آب‌بندی بهتر کمک می‌کند. به همین دلیل، اختلال در مدار روغن‌کاری می‌تواند خیلی سریع روی سلامت و عملکرد موتور اثر بگذارد.
مهم‌ترین وظیفه سیستم روغن‌کاری، ایجاد لایه‌ای از روغن میان سطوح متحرک موتور برای کاهش اصطکاک و سایش است. اما روغن موتور خودرو وظایف مهم دیگری نیز دارد:
مدار روغن‌کاری در همه موتورها دقیقاً یکسان نیست، اما مهم‌ترین اجزای این سیستم عبارت‌اند از:
کارتل در قسمت پایینی موتور قرار دارد و روغن موتور زمانی که در مدار گردش نیست، در آن جمع می‌شود. روغن از کارتل توسط اویل پمپ وارد مدار می‌شود و پس از گردش در موتور دوباره به همین قسمت برمی‌گردد. پیچ تخلیه روغن معمولاً در قسمت پایینی کارتل قرار دارد و برای تخلیه روغن هنگام تعویض روغن استفاده می‌شود.
صافی روغن پیش از اویل پمپ قرار دارد و مانع ورود ذرات درشت و آلودگی‌هایی می‌شود که می‌توانند به پمپ آسیب بزنند یا مسیر مکش روغن را مسدود کنند.
صافی متفاوت از فیلتر روغن است؛ صافی از ورود ذرات درشت به پمپ جلوگیری می‌کند، اما فیلتر وظیفه تصفیه روغن در حال گردش را بر عهده دارد.
اویل پمپ روغن را از کارتل می‌کشد و با ایجاد جریان و فشار مناسب، آن را در مجاری روغن‌کاری به بخش‌های مختلف موتور می‌رساند. عملکرد درست این قطعه برای رسیدن روغن کافی به قسمت‌های حساس موتور ضروری است.
فیلتر روغن ذرات ریز، آلودگی‌ها و بخشی از رسوبات موجود در روغن را جدا می‌کند تا این مواد همراه روغن به قسمت‌های حساس موتور نرسند. فیلتر در مقایسه با صافی اولیه، وظیفه تصفیه دقیق‌تری دارد.
فشار روغن باید در محدوده مشخصی قرار داشته باشد. زمانی که فشار بیش از حد بالا می‌رود، سوپاپ تنظیم فشار بخشی از روغن را به مسیر تعیین‌شده برمی‌گرداند تا از افزایش بیش از اندازه فشار در مدار جلوگیری کند.
مجاری روغن، کانال‌هایی در داخل موتور هستند که روغن از طریق آن‌ها به قطعات مختلف می‌رسد. گرفتگی این مسیرها در اثر رسوبات یا آلودگی می‌تواند جریان روغن را کاهش دهد و باعث شود بعضی قطعات روغن کافی دریافت نکنند.
این قطعه فشار روغن را پایش می‌کند و در صورت پایین آمدن فشار از حد مشخص، می‌تواند چراغ هشدار روغن را روی صفحه کیلومتر روشن کند.
بیشتر بخوانید: علت روشن شدن چراغ روغن خودرو
برخی موتورها به اویل کولر مجهز هستند. این قطعه به کاهش دمای روغن کمک می‌کند و بیشتر در موتورهایی استفاده می‌شود که روغن در آن‌ها تحت فشار حرارتی بیشتری قرار دارد. بنابراین اویل کولر جزء ثابت سیستم روغن‌کاری همه خودروها نیست.
برای اینکه موتور با اصطکاک و استهلاک کمتری کار کند، روغن باید به‌طور مداوم در مسیر مشخصی گردش داشته باشد. این چرخه از کارتل شروع می‌شود و تا زمانی که موتور روشن است، به‌طور پیوسته ادامه پیدا می‌کند.
مسیر گردش روغن معمولاً به این شکل است:
1. روغن در کارتل جمع می‌شود.
بخش اصلی روغن موتور در مخزن پایین موتور، یعنی کارتل، قرار دارد و از همین قسمت وارد مسیر روغن‌کاری می‌شود.
2. پمپ، روغن را از طریق صافی مکش می‌کند.
روغن پیش از ورود به اویل پمپ از صافی اولیه عبور می‌کند تا ذرات درشت و آلودگی‌ها وارد پمپ نشوند.
3. پمپ روغن را تحت فشار به سمت فیلتر می‌فرستد.
اویل پمپ جریان و فشار لازم را ایجاد می‌کند تا روغن بتواند در مسیرهای روغن‌کاری حرکت کند و به بخش‌های مختلف موتور برسد.
4. فیلتر، آلودگی‌ها و ذرات را جدا می‌کند.
در این مرحله، ذرات ریز و آلودگی‌های موجود در روغن گرفته می‌شوند تا روغن تمیزتر وارد بخش‌های حساس موتور شود.
5. روغن وارد کانال‌های داخلی موتور می‌شود.
روغن پس از عبور از فیلتر، وارد مجاری داخلی موتور می‌شود. این کانال‌ها روغن را به نقاط مختلفی که به روانکاری نیاز دارند، هدایت می‌کنند.
6. روغن به قطعات موردنیاز می‌رسد.
بخش‌هایی مثل یاتاقان‌ها، میل‌لنگ، میل‌سوپاپ و مجموعه پیستون از طریق همین مسیر روغن موردنیاز خود را دریافت می‌کنند.
7. روغن پس از گردش در موتور به کارتل برمی‌گردد.
روغن پس از روانکاری قطعات و جذب بخشی از حرارت، به قسمت پایینی موتور برمی‌گردد و دوباره در کارتل جمع می‌شود.
8. این چرخه پیوسته تکرار می‌شود.
تا زمانی که موتور روشن است، پمپ روغن را به جریان می‌اندازد و این چرخه بدون توقف ادامه پیدا می‌کند.
چند ثانیه اول بعد از استارت اهمیت زیادی دارد، چون پمپ باید در مدت کوتاهی روغن را در موتور به گردش درآورد و فشار لازم را ایجاد کند. در این لحظات، اگر روغن‌رسانی با تأخیر انجام شود، بعضی قطعات ممکن است پیش از تشکیل لایه کافی روغن، اصطکاک و سایش بیشتری را تجربه کنند.
البته فشار روغن در همه خودروها عدد ثابتی ندارد. مقدار طبیعی آن به عواملی مثل طراحی موتور، دور موتور، دمای روغن و نوع روغن مورد استفاده بستگی دارد.
روش رساندن روغن به قطعات موتور در همه خودروها دقیقاً یکسان نیست. از نظر روش روغن‌رسانی، سیستم‌های روغن‌کاری موتور را می‌توان به سه گروه اصلی تقسیم کرد: پاششی، تحت فشار و ترکیبی.
در سیستم روغن‌کاری پاششی، حرکت قطعات یا سازوکارهای مخصوص به پخش شدن روغن در داخل موتور کمک می‌کند. این روش ساختار ساده‌تری دارد و برای برخی موتورهای ساده‌تر مناسب است، اما به‌تنهایی امکان روغن‌رسانی دقیق به تمام نقاط موردنیاز موتور را مانند سیستم‌های تحت فشار فراهم نمی‌کند.
در سیستم روغن‌کاری تحت فشار، اویل پمپ روغن را از مسیرهای مشخص و تحت فشار به قطعاتی که به روغن‌رسانی مداوم نیاز دارند می‌رساند. این روش در موتورهای امروزی کاربرد گسترده‌ای دارد و امکان کنترل و توزیع دقیق‌تر روغن را فراهم می‌کند.
سیستم روغن‌کاری ترکیبی از هر دو روش استفاده می‌کند. در این سیستم، قطعات مهمی مانند یاتاقان‌ها روغن را از مسیرهای تحت فشار دریافت می‌کنند و برای روانکاری یا خنک‌کاری برخی قسمت‌های دیگر نیز از پاشش روغن استفاده می‌شود.
روش روغن‌رسانی تنها تفاوت سیستم‌های روغن‌کاری موتور نیست. از نظر نحوه ذخیره و گردش روغن نیز موتورها می‌توانند از طراحی‌های متفاوتی استفاده کنند که دو نمونه اصلی آن کارتل تر و کارتل خشک هستند.
در بیشتر خودروهای معمولی از کارتل تر استفاده می‌شود. در این سیستم، روغن در کارتل که در قسمت پایینی موتور قرار دارد جمع می‌شود و اویل پمپ آن را از همین مخزن وارد مدار روغن‌کاری می‌کند. این طراحی ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر است و برای بیشتر خودروهای روزمره مناسب است.
در کارتل خشک، روغن در یک مخزن جداگانه خارج از کارتل نگهداری می‌شود و پمپ‌های مخصوص، روغن را بین مخزن و موتور جابه‌جا می‌کنند. این طراحی در شرایطی مثل شتاب‌گیری شدید و پیچ‌های سنگین کمک می‌کند روغن‌رسانی پایدارتر بماند؛ به همین دلیل بیشتر در خودروهای مسابقه‌ای و برخی خودروهای پرفورمنس استفاده می‌شود. البته سیستم کارتل خشک نسبت به کارتل تر پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر است.
تقریباً تمام قطعات متحرک موتور که در معرض اصطکاک و سایش هستند، به روغن‌کاری نیاز دارند. روغن بسته به طراحی موتور، از طریق مجاری تحت فشار یا با پاشش به بخش‌های مختلف می‌رسد.
برای سالم ماندن سیستم روغن‌کاری، لازم نیست کار پیچیده‌ای انجام دهید؛ چند عادت ساده می‌تواند جلوی بسیاری از دردسرهای جدی موتور را بگیرد.
مشخصات روغن باید با چیزی که سازنده در دفترچه خودرو توصیه کرده هماهنگ باشد. انتخاب روغن نامناسب می‌تواند روی فشار و کیفیت روغن‌کاری اثر بگذارد. راهنمای کامل انتخاب روغن خودرو
روغن کارکرده به‌مرور خاصیت خود را از دست می‌دهد و آلودگی بیشتری در آن جمع می‌شود. فیلتر هم باید بتواند این آلودگی‌ها را به‌درستی جدا کند.
بیشتر بخوانید: از کجا بفهمیم روغن موتور نیاز به تعویض دارد؟
پایین‌بودن سطح روغن یعنی پمپ ممکن است نتواند روغن کافی وارد مدار کند. کنترل دوره‌ای گیج، راه ساده‌ای برای تشخیص زودهنگام این مشکل است.
بیشتر بخوانید: دلیل کم شدن روغن موتور خودرو
روشن‌شدن چراغ فشار روغن چیزی نیست که بتوان آن را تا سرویس بعدی عقب انداخت.
بیشتر بخوانید: علت روشن شدن چراغ روغن خودرو
لکه روغن زیر خودرو، خیس‌شدن اطراف موتور یا افت مداوم سطح روغن می‌تواند نشانه وجود نشتی باشد.
فیلتر نامناسب ممکن است فیلتراسیون ضعیفی داشته باشد یا جریان روغن را مختل کند.
تجمع رسوب می‌تواند مجاری باریک روغن را محدود یا مسدود کند.
ادامه کار موتور در این شرایط می‌تواند در مدت کوتاهی آسیب سنگینی به یاتاقان‌ها و سایر قطعات وارد کند.
سیستم روغن‌کاری خودرو صرفاً مسیری ساده برای عبور روغن نیست؛ این سیستم با کمک کارتل، اویل پمپ، فیلتر و مجاری داخلی، روغن را به بخش‌هایی از موتور می‌رساند که بدون روانکاری مناسب، دچار اصطکاک و سایش می‌شوند. عملکرد درست این سیستم روی دمای قطعات و عمر موتور هم تأثیر مستقیم دارد.
برای راننده، مراقبت از سیستم روغن‌کاری کار پیچیده‌ای نیست. کافی است سطح روغن را به‌صورت دوره‌ای بررسی کند، از روغن مناسب خودرو استفاده کند و چراغ هشدار روغن را جدی بگیرد. رسیدگی به مشکلات روغن‌کاری در مراحل اولیه، معمولاً بسیار کم‌هزینه‌تر از تعمیر موتور آسیب‌دیده است.
یکی از راه‌های جلوگیری از فراموش شدن سرویس‌های دوره‌ای، ثبت منظم سوابق و زمان سرویس بعدی است. نرم‌افزار مدیریت اتوسرویس و تعویض روغن کارلایت به مراکز تعویض روغن و خدمات خودرو کمک می‌کند سوابق خودروها، مراجعات مشتریان و زمان سرویس‌های بعدی را به صورت منظم مدیریت کنند. به این ترتیب، پیگیری سرویس‌هایی مانند تعویض روغن و فیلتر نیز ساده‌تر می‌شود. برای مشاوره و ثبت سفارش تماس بگیرید: 09116430304
چرا سیستم روغن کاری خودرو دچار افت فشار می‌شود؟
افت فشار می‌تواند به دلایلی مثل کمبود روغن، نشتی، خرابی اویل پمپ، گرفتگی مسیرهای روغن یا مشکل در سوپاپ تنظیم فشار ایجاد شود.
خرابی سیستم روغن کاری خودرو چه آسیبی به موتور می‌زند؟
اختلال در روغن‌رسانی باعث می‌شود قطعاتی مثل یاتاقان‌ها و میل‌لنگ روغن کافی دریافت نکنند و اصطکاک و سایش افزایش پیدا کند. در صورت ادامه مشکل، احتمال آسیب جدی به موتور وجود دارد.
چگونه متوجه مشکل در سیستم روغن کاری خودرو شویم؟
روشن شدن چراغ هشدار روغن، کاهش غیرعادی سطح روغن، نشتی، افزایش صدای موتور و در برخی موارد بالا رفتن دمای موتور می‌توانند نشانه وجود مشکل در سیستم روغن‌کاری باشند.
سود تعویض روغنی چند درصد است و درآمد ماهانه آن چطور محاسبه می‌شود؟ با مثال محاسبه سود خالص، هزینه‌های مغازه و عوامل مؤثر
برای راه‌اندازی اتوسرویس چه تجهیزاتی لازم است؟ فهرست ابزارها، تجهیزات تعویض روغن و بالابر را همراه با کاربرد و اولویت خر